psychodrama en verhalen

Training in het leren werken met PsychoDrama en het werken met Verhalen (Sprookjes, Mythen, Theaterteksten en Bijbelverhalen). Leren deze verhalen om te zetten in beleving en spel. Leren hoe de verhalen en mijn levensverhaal elkaar raken en hoe je daar in onderwijs, pastoraat en hulpverlening vorm aan kunt geven en er gebruik van kunt maken. Waar deze verhalen elkaar raken en hoe dat in zijn werk gaat kun je in deze training uit komen zoeken. Een spannende spelende zoektocht. We gaan vooral kijken en leren hoe je deze methode kunt gebruiken in je eigen praktijk met groepen en individueel.

Duur: 12 dagen
Trainer: Dick Mostert

Aanleiding:
Verschil in beleving
Ik zat op mijn 19e jaar op de Piramide van Gizeh even buiten Cairo. Ik was lopend uit Caïro gekomen. Zwetend van de hitte en de inspanning rustte ik wat uit boven op zo’n immens grote steen, één van de vele waaruit de piramide was opgebouwd. Ik kwam onder de indruk van het bouwwerk en realiseerde me dat de mensen die het opgebouwd hadden, ook in deze hitte gewerkt hadden, dat ze die stenen op hebben moeten halen en dat ze met die stenen ook naar de top van de piramide moesten klimmen. Ik had een kleine rugzak, had goed gegeten en gedronken en besloot naar de top van de piramide te klimmen. Uitgeput kwam ik op de top aan. Ik heb daar een paar uur zitten kijken en zag de mensen beneden als kleine poppetjes rondwandelen. De bussen met toeristen reden af en aan. Naar beneden was de route niet veel makkelijker. Beneden aangekomen ben ik op de een na laatste trede gaan zitten, dat is trouwens nog zo’n slordige 6 meter hoog. Daar zag ik een bus met Amerikaanse toeristen stoppen. De passagiers stapten uit, namen foto’s en puften wat. Na 5 minuten riep de reisleider: “You’ve seen it?” Vervolgens stapten de passagiers weer in de bus (waarschijnlijk een airconditioned bus waarin onderweg alvast filmpjes gedraaid worden van de volgende bezienswaardigheid). Thuisgekomen zeiden ze: “Gizeh was indrukwekkend.”

In mijn werk als therapeut, trainer  en docent heb ik besloten om vooral ervaringsgericht te werken. Vooral omdat ik dat leuk vind. Het uitspelen van ervaringen en verhalen is een vorm van werken waarbij de beleving weer een kans krijgt. Ook het vertellen van verhalen is een werkvorm om de beleving naar voren te halen. Zintuigen en fantasie worden geprikkeld, uitgedaagd, op de proef gesteld. Ervaringsgericht werken is een vorm om een brug te slaan tussen een afstandelijke analyse en de dagelijkse directe betrokkenheid. Tussen mét iemand praten en óver iemand praten. Door te spelen kun je beter zicht krijgen op en intensiever betrokken raken bij situaties, verhalen en belevingen. Verhalen zijn geweldige middelen om te communiceren. In een verhaal liggen de boodschappen veilig opgesloten en ze komen er ook scherp uit.

In mijn werk maak ik gebruik van vormen uit het Psychodrama en uit de Verhalende technieken. Psychodrama  is een methode om via creatieve en dramatische vormen zicht te krijgen op de essentie van jouw situatie of psychische processen. Met de vormen van PsychoDrama kunnen we ook dieper in de verhalen doordringen. Het blijkt een goede ingang te zijn om bij gevoelens en ervaringen te komen. Aan de hand daarvan kun je dan verder groeien, je verdiepen en het vermogen tot inleven versterken.

Plan voor deze training
In deze training gaan we leren hoe we in ons werken met mensen gebruik kunnen maken van  PsychoDrama, Verhalen en Toneelteksten .  ‘Leren ’ betekent dat je inzicht krijgt in kleine delen theorie en vooral leert door te doen. Dat is dus weer de brug tussen weten en doen, tussen theorie en praktijk, tussen snappen en begrijpen.

Wat gaan we doen?
We bespreken en oefenen de Fasen, Rollen en Technieken uit het PsychoDrama. We laten verschillende vormen passeren, zoals Dromen, Gedrag, Levenslijn, etc. We ervaren PsychoDrama in een groep, dus zal de Groepsdynamica ook ruim langskomen. Daarnaast gaan we de Verhalende (narratieve) manier van werken ervaren. Daar komen we thema’s tegen als Symboliek (cultureel en persoonlijk), het Biografische Materiaal (dat wat je uit je leven meeneemt).

De theorie
Ik geef een korte samenvatting over wat PsychoDrama is op papier mee. Hoe er mee gewerkt wordt en werd. We hebben het over de Fasen in het proces, over de verschillende Rollen en de te gebruiken technieken. Na het spel zullen we steeds een terugkoppeling maken naar de theorie. Daarnaast zullen we PsychoDrama koppelen aan Groepsdynamica en de manier waarop deze twee samengaan. Ik zal dit vooral laten zien aan de hand van wat er in de groep zelf gebeurt. We werken dus steeds op twee niveaus: wat er in de groep gebeurt in de ervaring en het ‘metaniveau’, hoe kun je dit beïnvloeden, hoe denk je erover, etc.
Zo je wilt kun je een literatuurlijst krijgen om nog wat extra te lezen.

De praktijk
We gaan ervaren hoe je individueel en  in een groep kunt werken met verhalen uit je leven, met bijbelverhalen, sprookjes, mythen, theaterteksten, delen uit films of boeken etc. en hoe je dit kunt verdiepen met technieken uit het  PsychoDrama. We ondergaan dus steeds een spel of een verhaal. De uitwerking wordt steeds begeleid door één van de deelnemers aan de training.
Globaal ziet elk dagdeel er als volgt uit:
• Keuze van de Director (regisseur). Dat is de cursist die het spel van dit dagdeel gaat begeleiden. 
• Het spel kan gaan beginnen. Onder leiding van de cursist die de beurt heeft.
- Welke verhalen zijn beschikbaar? (iedere deelnemer heeft een verhaal bij zich, iets uit je leven, een verhaal uit een boek wat je raakt, een fantasie, of wat voor soort verhaal ook maar)
- Keuze van de Protagonist (hoofdrolspeler, een persoon uit de groep die iets in wil brengen of uit wil werken aan de hand van een verhaal of gewoon een situatie uit zijn of haar leven)
- Warming-up
- Het spel zelf
- Delen vanuit de rol
- Herkenningen
• Technische nabespreking. Hierin kijken we naar de technieken die we gebruiken om het spel te begeleiden. De interventies die gedaan worden, zijn die scherp, veilig, zuiver? Hoe kan dat beter, welke sterke ingrepen heb je gezien en wat waren de valkuilen? We onderscheiden en bespreken de technieken en de rol van de Director en de Co-director

Je kunt er vanuit gaan dat je na de training een idee hebt hoe je met deze vormen individueel of met groepen aan de slag kunt.

Inleven en beleven

Gewoon doen
Drama is een mogelijkheid om te groeien in de kunst van het handelen. Dat is trouwens de letterlijke betekenis van Drama. Daarbij staat het woordje ‘gewoon doen’ centraal. Het praten en denken over hoe iets moet zijn (geweest) zetten we even op de achtergrond. Door dat waar we het over hebben, gewoon te gaan doen, gaan we ervaren hoe het is. Een verhaal over een roofoverval vertellen of aanhoren is iets anders dan het zelf beleven. Al doende merken we ook hoe een verhaal tot leven komt. In PsychoDrama kun je situaties, gevoelens, beelden, etc. die vast zijn gaan zitten, weer in beweging zetten.

Inleven
Drama is een mogelijkheid om te groeien in de kunst van het je inleven. Je inleven in mensen om je heen, je gezin, gemeenteleden, en alles wat hen bezighoudt. Dit is een zeer nuttige activiteit voor mensen die met andere mensen werken. Je inleven is de stap naar begrijpen. Het is van belang dat in volle overgave te doen, op het juiste moment en op gepaste afstand. Zo dat het goed is voor de ander en voor jezelf. Daar is voor nodig dat je aanvoelt waar jij jezelf en ook waar de ander zich bevindt.

Echt begrijpen
Je inleven gaat veel verder dan “Ik kan het me voorstellen”. Je kruipt bij Drama dan ook in de huid van een ander (de rolfiguur). Je leeft je in. Wat maakte de rijke jongeling mee toen hij thuis vertelde dat hij naar Jezus toeging, hoe enthousiast ging hij op weg? Wat vonden zijn ouders, familie, vrienden ervan? En dan, toen hij weer thuiskwam van die Jezus, die vertelde dat hij alles moest verkopen? Wat zou zijn vader gezegd hebben, en zijn vrienden? Hij ging zo vol verwachting weg. Als je er over denkt kom je een heel eind, de ervaring vanuit het spelen geeft vaak nog weer extra mogelijkheden. Andere deelnemers kiezen vaak weer een andere invalshoek dan jij en zetten een rol anders neer dan jij zou hebben gedaan. Dit levert dan weer nieuwe aanknopingspunten op om het verhaal verder te bestuderen. Al spelend schuiven we op van “Ik kan het me voorstellen” naar echt begrijpen en aanvaarden.  

Mijn ikken in het verhaal
Als je je identificeert met een rol, ontdek je dat die rol op een of andere manier ook een stukje van jezelf is. Misschien ervaar je hoe een bepaalde rol bij je past, of hoe je er juist een hekel aan hebt. De erkenning en vooral de ervaring dat je het zelf bent die daar met zijn handen vol aankomt bij Jezus. De gedachte dat Hij jou wel speciaal nodig zal hebben op de manier waarop jij denkt dat je Hem kunt helpen. Idealist die je bent. De ontdekking dat allerlei typen die je tegenkomt ook in jezelf bestaan, daar word je milder van. Helemaal als je niet alleen eens in de huid kruipt van die rijke jongeling. Maar ook in die van zijn moeder, buurman, broer of vrouw. In de rol van de discipel die zo schuin achter Jezus stond. Zo kun je dezelfde situatie eens vanuit een andere positie ervaren, waardoor je jezelf nog beter kunt inleven. Ik denk hierbij aan het probleem van een predikant om te preken over het gebod dat je niet mag stelen. Hij heeft in de preek de norm aan te geven (Gij zult niet stelen), maar in een pastoraal contact ziet hij ook iemand die daar behoorlijk moeite mee heeft (Ga heen en zondig niet meer?). Verder heeft hij een ander pastoraal contact met een bestolene (begrijpen van de pijn en de onveiligheid). Daar zit nogal wat gespletenheid in. Hoe is het om dief te zijn, en bestolene, en wetshandhaver, en pastor? In rolwisselingen kun je de verschillende posities ervaren, begrijpen en in jezelf herkennen.

Ruimte om te begrijpen en te vergeven (mildheid, ontferming)
De helper komt de ander in allerlei omstandigheden tegen. Om te delen in vreugde, te troosten, te (laten) ontdekken, te leren, te delen in rouw, te vermanen etc. In al deze activiteiten brengt de helper zijn eigen persoon mee. Hij is, om het heel sterk te zeggen, degene die met zijn eigen lichaam, geest, karakter en ervaringsgeschiedenis, iets van God vertegenwoordigt bij de mensen. De eigen persoon is de kracht die God wil gebruiken, maar er ligt ook een gevaar op de loer. De helper die zich moeilijk kan inleven in de ander tegenover zich, zal de ander niet bereiken. Maar inleven is niet altijd even eenvoudig. Zeker niet bij sterke woede, uitgelatenheid, sterke nieuwsgierigheid, grove zonde of vreemd geuit verdriet. En vaak zelfs nog minder makkelijk als de helper ‘hetzelfde’ heeft meegemaakt als de klant. De training PsychoDrama en Verhalen kunnen helpen het inlevend vermogen te vergroten door voorgenoemde situaties uit je leven, ‘spelend opnieuw of anders te beleven vanuit de vele verschillende perspectieven.
Een voorbeeld: de pastor kan begrijpen wat het voor Nathan betekende om naar de koning toe te gaan en hem aan zijn zonde te ontdekken. Maar hij kan zich ook ook, inleven in de grote koning die zijn macht misbruikte en terechtgewezen wordt door een onderdaan. Vervolgens kan hij  leren begrijpen  wat het is om de vergevende vader te zijn en hoe daar vorm aan te geven, door zich in te leven in de vergevende God.

Doel van de groep
We willen in deze groep op zoek gaan naar de mogelijkheden die we hebben met PsychoDrama en Verhalen in begeleidingswerk, therapie, onderwijs, catechese, etc.  We willen de methode van PsychoDrama verkennen en leren hanteren. We willen de mogelijkheden van Verhalend werken ontdekken en leren hanteren. We willen de mogelijkheden en grenzen van de Groepsdynamica verkennen. We willen het materiaal dat ingebracht wordt al spelend tot ons door laten dringen. Vervolgens proberen om de betekenis van die gedeelten te ervaren door ze te verbeelden in spel. We willen op deze bijeenkomsten naar onszelf kijken, om zo onze mogelijkheden te ontdekken. De ‘anderen’ zijn er tenslotte niet bij. We proberen ons bewust te worden van onze belemmeringen, zodat we opnieuw kunnen leren kiezen. We willen verantwoordelijk zijn voor ons leven, voor zover het binnen ons bereik is.

Samengevat:
Samen werken en ervaren met vormen uit PsychoDrama, Groepsdynamica, Verhalen om zo, al doende, zicht te krijgen op de manier waarop ik deze vormen kan gebruiken in mijn eigen leven en in mijn werk. Oog leren krijgen voor dat wat buiten beeld is geraakt. Spelend werken en ontdekken: ‘Hoe wil ik zijn?’ en ‘Wat wil ik met mijn leven?’ en ‘Hoe verhoud ik mij tot mijzelf, mijn omgeving (men¬sen, dieren, dingen) en God? Hoe kan ik het geleerde overdragen aan anderen?’

Voor wie? 
Voor hulpverleners, predikanten, docenten, verplegers, supervisoren, coaches, managers en allerlei andere mensen die anderen soms voor moeten gaan. Mensen die spelen leuk vinden. Of misschien niet leuk maar juist spannend, en er dan toch niet voor weg lopen, omdat ze open staan voor impulsen die nieuwe mogelijkheden geven in hun relatie met God, met zichzelf en met de ander. Mensen die beseffen dat ze als helper zichzelf meenemen, en juist daarom ook eerlijk willen kijken naar hun eigen leven. Mensen die het aandurven te ervaren en te oefenen. Te voelen en te beleven hoe het verhaal van God wel of niet klikt op hun eigen levensverhaal, zodat ze in het contact met anderen ook gevoeliger en aansprekender kunnen helpen bij het zoeken naar de verbinding tussen die twee verhalen.

Als je de moeiten in deze zaken ervaart als een uitnodiging om verder te groeien ben je van harte welkom. Het is niet nodig dat je ervaring hebt met theater of spel.

Klik hier voor actuele data. Je kunt je aanmelden door het Contract Psychodrama en Verhalen ingevuld en ondertekend naar ons op te sturen.